Albert Einstein Institution - Publications - 505 Civilian-Based Defense

The Albert Einstein Institution homepage

Sociale Verdediging: afschrikking en verdediging door burgers
Gene Sharp
Civilian-Based Defense: Deterrence and Defense by Citizens - Dutch

Download PDF (1.8M)

Published 1982

Monografie No 1. uitgegeven door de Stichting Maatschappij en Krijgsmacht, 's-Gravenhage. Winter 1981-1982.

A major exposition of the concept of organized nonviolent civilian resistance against attempted coups d'état and foreign occupations.

Languages available: English, Chinese, Dutch, Estonian, French, Hebrew, Korean, Latvian, Lithuanian, Russian

INHOUD
	Woord Vooraf door prof. dr. J.S.van Hessen	1
	Inleiding	5
I	Sociale Verdediging	7
II	Afschrikking Door Sociale Verdediging	14
III	Gevechtsmogelijkheden Van Sociale Verdediging	16
IV	Het Verloop Van Het Conflict : (1) Eerste Fase	21
V	Het Verloop Van Het Verdedigingsconflict : (2) De Verdediging In Volle Omvang	29
VI	Mislukking En Succes In De Sociale Verdediging	37
VII	Internationale Deelneming Aan En Ondersteuning Van Sociale Verdediging	44
VIII	De Vooruitzichten Bij Het Aanvaarden Van Sociale Verdediging	46
IX	Potentiële Voordelen Van Een Sociaal Verdedigingsbeleid	51

Excerpt:

WOORD VOORAF

Tot de internationaal bekendste figuren die zich bezighouden met sociale verdediging, opgevat als alternatief voor defensie door middel van geweld, kan ongetwijfeld de Amerikaanse hoogleraar Gene Sharp worden gerekend die o.a. als Visiting Scholar verbonden is aan de Harvard Universiteit.

Zijn gewaardeerde inbreng in de discussies rond dit thema berust vooral op de unieke prestatie van een vijftienjarig onderzoek naar het in de historie vóórkomen van sociale verdediging.
De analyse van dit materiaal werkte hij uit tot een dringend appèl in een omvangrijke studie onder de titel "The politics of non-violent Action" (Boston 1973).

Zowel in dit werk als in talrijke andere publicaties geeft Sharp er zich rekenschap van dat het hem bij deze studie niet alleen gegaan is om een feitelijke historische weergave - hoe belangwekkend dit op zichzelf ook al zou zijn geweest - maar ook en vooral om een bood-schap. Omwille van de strekking hiervan, zoals ze in grote lijnen in deze brochure is weergegeven, dient Sharps standaardwerk niet zonder meer als een sociologische verhandeling te worden gelezen. Het is te-gelijk zowel meer als ook minder dan dat.

De meerwaarde. wordt gevormd door de uitgesproken intentie om aan de hand van een rijkdom aan historische ervaringen - via een te zeer vergeten hoofdstuk - een lea uit de geschiedenis te trekken. Om deze goed te laten overkomen heeft Sharp het zich enerzijds extra moeilijk gemaakt.

Hij ziet er nl. van af dit onderzoek te componeren als illustratie van het credo van een bij hem wel aanwezige pacifistische gezindheid, als een toelichten, onderstrepen en propageren vanuit een vooronder-stelde ethische stellingname.

Bij Sharp staat een historisch realisme voorop. Het gaat hem nl. om de alternatieve feitelijkheid van de niet-gewelddadige defensie tegen geweldsovermacht. Dit alternatief laat zich als realiteit en daarmee als mogelijkheid veelvuldig in de geschiedenis op heterdaad betrappen. Hieruit trekt hij de consequentie dat sociale verdediging als iets (her)haalbaars valt te organiseren en voor te bereiden. In dit perspectief kan - en moet - men het onderwerpen aan systematische analyses en uitwerken tot efficiënte strategieën.

Vanwege de prioriteit van doelmatigheid en economie bij het mobiliseren van een collectief afweer-potentieel die Sharp hierbij als legitimatie propageert, zou men kunnen zeggen dat hij in eerste instantie althans geen boodschap heeft áán, maar wel vóór het principiële pacifisme.

Anderzijds heeft hij het zich hierom ook gemakkelijker moeten maken. Bij de uit zijn materiaal afgeleide concepties maakt hij verder geen onderscheid tussen zulke sterk uiteenlopende situaties als dictaturen, onderdrukkingssystemen, massale machteloosheid en internationale oorlogen, militaire bezettingen, e.d.

De diversiteit van dit alles krijgt nog een extra nadruk vanwege de uiteenlopendheid van de historische, sociale, culturele en economische constellaties waarin ze zich voordoen. Sharp neemt dit alles op in één abstraherend panorama.

Het is vanwege deze hoge abstractiegraad dat zijn werk de indruk maakt minder te zijn dan een vooral ook sociologisch te bestempelen onderzoek.
Enerzijds maakt hij het in dit opzicht extra moeilijk door niet zijn toevlucht te nemen tot een zo super hoge graad van abstractie als in het begrip : structuurgeweld is verdisconteerd. Daarmee wordt immers een zo universele en eindeloos uitrekbare term binnengehaald dat zijn boodschap vrijwel inhoudloos zou zijn geworden.

Er valt nl. moeilijk iets te bedenken waarop deze term niet van toe-passing zou zijn. Ook hier geldt echter weer dat Sharp om door deze zelfbeperking zijn non-violence opvatting niet al te zeer in de warrigheid en weerbarstigheid van de sociaal-historische werkelijkheid te laten wegvloeien het zich anderzijds weer en nogal arbitrair ge-makkelijk heeft moeten maken.

Hij brengt een rigoureuze scheiding aan : alles wat onder de categorie sabotage onder te brengen zou zijn hoort niet tot zijn concept van sociale verdediging.

Hierdoor blijven in de weergave van zijn historische informaties - en conclusies voor de toekomst - sabotagecomponenten buiten be-schouwing. Zo ontstaat het gevaar van een vertekende beeldvorming van non-violence. De samenhang van slagen en falen met de, immers niet "geweldloos" zijnde, sabotage wordt daardoor bij voorbaat geelimineerd. Met name op dit punt valt de grens tussen nièt en wèl gewelddadig bijzonder moeilijk te trekken.

De kritische lezer zal dan ook in die zin nog wel eens de werkbrauwen ophalen, zowel bij Sharps voorbeeldenmateriaal als bij de oproep mee te gaan met zijn strategische en taktische aanwijzingen.

Overigens dient te worden gezegd dat Sharp zelf de laatste zal zijn om zijn eigen veelomvattende maar abstracte concepties als definitieve diagnose en therapie aan de man - en de vrouw - te willen brengen. Daarvoor is hij zich te zeer bewust van het feit dat er nog heel wat te bestuderen overblijft. Er valt nog een grote afstand te overbruggen tussen de weidsheid van zijn intenties en een zodanig in te vullen werkelijkheid dat zijn boodschap als voldoende herkenbaar overkomt.
Die herkenbaarheid is nodig tot in de regionen van het meest alledaagse bestaan om overtuigend en motiverend in mobilisaties te kunnen worden omgezet.

Voor dit brede met sociale concreetheid te vullen hiaat zal met name op de sociologie een beroep dienen te worden gedaan.
Sharps ideeën en bedoelingen vragen juist in deze zin om kritische beschouwingen, empirische data en bijstellende herzieningen.
Zijn onderwerp is te belangrijk en zijn intellectueel engagement te overtuigend om het te laten bij een niet-meer-dan-louter kennisnemen van enige historische en ideële opties.

Prof. dr. J.S.van Hessen